Bańki spekulacyjne zwane potocznie finansowymi robiło sporo zamieszania w historii globalnej ekonomii. O największych powstawały nawet książki i filmy dokumentalne. Wielu laików nie ma jednak pojęcia czym tego rodzaju bańka jest i jakimi mechanizmami się rządzi. My postanowiliśmy przybliżyć ten aspekt charakterystyki systemowej i odwołań historycznych. Nie zabraknie także opinii ekspertów.

Definicja bańki spekulacyjnej

W celu poznania definicji bańki spekulacyjnej sięgamy do zestawienia słów ze świata finansów. Okazuje się, że bańką spekulacyjną  – z angielska „speculative bubble” nazywamy samonapędzający się proces niezrównoważonego spadku, bądź wzrostu cen dóbr na rynku. W rodzimym słownictwie taki stan określamy również mianem nadaktywności rynkowej. Ale bańka spekulacyjna nie ogranicza się wyłącznie do dwóch podstawowych nazw. Jest ich znacznie więcej. Oto przykłady – bańka cenowa, bąbel spekulacyjny, balon spekulacyjny, mania spekulacyjna, spekulacyjne szaleństwo, gorączka spekulacyjna i wiele innych… (https://comparic.pl/saxo-banka-spekulacyjna-na-rynku-amerykanskich-obligacji-o-wysokiej-rentownosci/)

Z definicją spekulacyjnego szaleństwa związane są podstawowe fazy jemu przyświecające :

– boom (nagły wzrost koniunktury, szybki, ale nietrwały rozkwit gospodarczy)

– krach (gwałtowny spadek cen dóbr po uprzednim nagłym ich wzroście zwany pęknięciem)

Pojawienie się owych faz ma związek z mechanizmem zaczerpniętym z teorii systemów. Mowa tu mechanizmie dodatniego sprzężenia zwrotnego określanego także mianem efektu kuli śnieżnej. I o ten efekt zapytaliśmy eksperta ze świata finansów – Benedykta Olechowskiego.

„Efektem kuli śnieżnej w perspektywie ekonomicznej nazywamy proces w którym to mała skala rozrasta się na coraz większą za sprawą dynamicznych zmian. Istotnym aspektem tego procesu jest fakt, że im bardziej zmiany te są zaawansowane, tym trudniej je powstrzymać. Jeśli chodzi o mechanizm kuli śnieżnej w odniesieniu do szeroko rozumianej ekonomii, to obraz ten doskonale odnosi się do zjawisk takich jak procent składany, pułapka zadłużenia oraz bańka spekulacyjna…”

Mechanizm samonapędzający

Ujęcie efektu kuli śnieżnej z uwzględnieniem definicji ekonomicznej bańki spekulacyjnej oznacza ni mniej, ni więcej, iż mamy tu do czynienia z mechanizmem samonapędzającym w którym to nagły wzrost cen nie jest uwarunkowany czynnikami finansowo-ekonomicznymi, a psychologicznymi. Doskonałym przykładem są ciągle rosnące oczekiwania konsumentów. Zgodnie z definicją określa się je mianem tzw. czynnika fundamentalnego. (zobacz również: https://comparic.pl/klient-pozywa-xtb-za-kontrowersyjny-zapis-w-regulaminie/)

Historia zna mnóstwo przykładów występowania spekulacyjnych baniek, a zdecydowanie najpopularniejszym i najszerzej zakrojonym pozostaje tulipomania, czyli zjawisko związane z cenami cebulek tulipanów w Holandii w latach 1636-1637. W tym konkretnym przypadku nagły wzrost cen owych cebulek uwarunkowany był czynnikiem psychologiczny (fundamentalnym) jakim była ogromna moda na owe kwiaty.